دستگاههایی که صاحبانشان برای تعمیر نزد شما میآورند، نزد شما «امانت» به شمار میروند؛ بنابراین واجب است تا زمانی که صاحبانشان برای تحویل گرفتن آنها میآیند، از آنها محافظت و نگهداری کنید.
اما اگر صاحب دستگاه در آمدن برای تحویل گرفتن کالا پس از تعمیر آن، بیش از مدتزمان معمول و متعارف تأخیر کند، به گونهای که امید به بازگشت او از دست برود، یا اینکه رها کردن این دستگاهها به خاطر تنگی جا برای شما زیانآور باشد، یا در محافظت از آنها مشقت و سختی وجود داشته باشد و مواردی از این دست:
در این حالت، برای دفع ضرر از خود، این حق را دارید که این دستگاهها را به قیمت روزِ آنها در بازار بفروشید، و از بهای آن به اندازهٔ دستمزد تعیینشدهٔ خود بردارید و مابقی پول را نزد خود نگه دارید؛ پس اگر صاحب آن روزی برگشت، مابقی را به او بازگردانید.
کمیتهٔ فتوای سایت «الفقه الإسلامي» میگوید: «او باید به اندازهای که گمان غالب میرود مالک دیگر نخواهد آمد منتظر بماند، سپس در آن تصرف کند و دستمزد کار خود و کرایهٔ مکان را که بر اساس عرف یا شرط تعیین شده، استیفا کند؛ سپس اگر چیزی باقی ماند، در ملکیتِ مالک باقی میماند که اگر آمد، به او بازمیگرداند و اگر نیامد، برای او جایز است از آن مابقی بهرهمند شود و ضامن مثلِ آن باشد، و اگر از روی احتیاط آن را نگهداری کند، بهتر است.
این همان چیزی است که قاعدهٔ شریعت مبنی بر اینکه «الضرر يُزال» (ضرر باید از بین برود) آن را اقتضا میکند؛ و ملوم است که باقی ماندن این کالاها در مغازه و دریافت نکردن دستمزد کار، زیان بزرگی برای صاحب تعمیرگاه یا خشکشویی است، بهویژه اگر کالا نیازمند قطعات یدکی و مانند آن بوده باشد، در حالی که او خود نیازمند پرداخت حقوق کارگران و اجارهبهای مغازه است و چه بسا ناچار شود برخی کارهای دیگر را به دلیل نبودِ جا برای انبار کردن آنها رد کند.
این وضعیت با تکرار شدن از سوی بیش از یک مشتری، بدتر نیز میشود؛ پس همهٔ اینها نشاندهندهٔ زیان بزرگی برای صاحب مغازه است که تصرف او در کالاها از طریق فروش را مجاز میسازد». پایان نقل قول از سایت «الفقه الإسلامي».
توصیهٔ به شما این است که در قرارداد شرطی بگنجانید، یا برگهٔ یادداشتی بنویسید و آن را در جایی آشکار از مغازه آویزان کنید به گونهای که مشتریان آن را ببینند:
مبنی بر اینکه اگر صاحبان دستگاهها برای تحویل گرفتن آنها نیایند، پس از مدتزمان مشخصی که آن را برای هر دو طرف مناسب میدانید، از دست این دستگاهها خلاص خواهید شد.
و پس از پایان این مدت، شما ملزم به نگهداری از آنها نیستید؛ پس برای شما جایز است که با فروش آنها و برداشتن دستمزد خود و سپس صدقه دادن مابقی، یا صدقه دادن خودِ آن به همان صورت که هست، از دست آنها خلاص شوید، یا اگر به درد صدقه و فروش نمیخورند، دورشان بیندازید.
و بهتر از این کار آن است که شماره تلفن صاحب هر دستگاه یا راه ارتباط با او از طریق پیامک و مانند آن را همراه با تاریخ تحویل گرفتن دستگاه، روی آن بچسبانید؛ و پیش از پایان یافتن مهلت، با او تماس بگیرید تا به او هشدار دهید که اگر برای تحویل گرفتن دستگاهش نیاید، شما مسئولیتی در قبال آن ندارید؛ پس اگر آمد که هیچ، وگرنه همانطور که پیش از این بیان شد در آن تصرف کنید.
والله أعلم.